Khi trí tuệ nhân tạo phát triển với tốc độ chóng mặt, ngày càng nhiều quốc gia đầu tư vào các mô hình nội địa phản ánh các ưu tiên và quy định của họ, đồng thời tìm cách điều chỉnh công nghệ phù hợp với bối cảnh địa phương. Động lực này đang định hình Trí tuệ nhân tạo chủ quyền một chiến lược giữ các tài sản cốt lõi của AI – dữ liệu, trọng số mô hình và cơ sở hạ tầng tính toán dưới sự kiểm soát của quốc gia hoặc khu vực, đồng thời tuân thủ luật pháp và giá trị địa phương.
1. Giá trị của AI Chủ quyền (Sovereign AI) là gì?
AI chủ quyền mang lại giá trị thực tiễn bằng cách giúp các tổ chức tuân thủ những quy định dữ liệu phức tạp, củng cố năng lực cạnh tranh quốc gia và đổi mới khu vực công, đồng thời mở rộng hòa nhập văn hóa – xã hội. Khi quyền kiểm soát được giữ ở cấp địa phương, bảo vệ dữ liệu được tăng cường; khi các hệ sinh thái phát triển, đầu tư và dịch vụ được cải thiện; hơn nữa, các ngôn ngữ và cộng đồng đa dạng có thêm công cụ phản ánh đúng bối cảnh của họ.
1.1 Tuân thủ các quy định phức tạp
Việc triển khai AI chủ quyền giúp các tổ chức đáp ứng bối cảnh ngày càng phức tạp về bảo mật và quyền riêng tư dữ liệu, đặc biệt trong các lĩnh vực chịu quản lý chặt chẽ như y tế và tài chính. Tại nhiều quốc gia, dữ liệu nhạy cảm phải được lưu trữ trong biên giới để bảo đảm tuân thủ pháp lý—điển hình như Trung Quốc với các quy định định vị dữ liệu nghiêm ngặt, hay các yêu cầu lưu trú dữ liệu theo GDPR của Liên minh Châu Âu. Những khung pháp lý này trực tiếp định hình lộ trình AI chủ quyền, đồng thời giúp quốc gia duy trì quyền kiểm soát lớn hơn đối với dữ liệu dùng để huấn luyện mô hình AI.
1.2 Tăng cường năng lực cạnh tranh kinh tế và đổi mới khu vực công
AI chủ quyền giữ vai trò then chốt trong nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia khi giúp các nước làm chủ tài sản trí tuệ, thúc đẩy đổi mới nội địa và tạo ra việc làm giá trị cao. Thông qua đầu tư vào hạ tầng AI bản địa và hợp tác công–tư, chính phủ có thể xây dựng hệ sinh thái tin cậy, thu hút vốn tư nhân và thúc đẩy chuyển đổi số dịch vụ công. Đặc biệt trong quản trị nhà nước, AI hỗ trợ hoạch định chính sách dựa trên dữ liệu và cung cấp dịch vụ bao trùm hơn. Báo cáo State of Language Access in Government 2025, trong bối cảnh hơn 50% cơ quan nhà nước chưa triển khai đầy đủ các giải pháp tiếp cận ngôn ngữ do hạn chế ngân sách, AI chủ quyền trở thành hướng đi hiệu quả về chi phí và phù hợp với bối cảnh, giá trị địa phương.
1.3 Hòa nhập văn hóa và xã hội
Sự mở rộng toàn cầu của AI hiện vẫn chủ yếu xoay quanh các mô hình ngôn ngữ lớn được huấn luyện bằng những ngôn ngữ giàu tài nguyên như tiếng Anh và tiếng Quan Thoại, tạo nên một dạng “độc canh công nghệ” khiến nhiều ngôn ngữ và cộng đồng bị đại diện kém. Nghiên cứu năm 2025 trên 64 ngôn ngữ châu Phi cho thấy các LLM hàng đầu đạt hiệu năng cao hơn đáng kể với tiếng Anh có khi chênh lệch trên 25–40 điểm và tới 47% ý nghĩa theo ngữ cảnh có thể bị mất trong dịch máy, đặc biệt là các sắc thái văn hóa.
Tiêu biểu, Viện Mila với sáng kiến FLAIR thúc đẩy chủ quyền dữ liệu và quyền tự quyết ngôn ngữ, phát triển các mô hình nhận dạng giọng nói tùy chỉnh cho ngôn ngữ đang bị đe dọa. Dù dữ liệu hạn chế, các mô hình nhỏ, chuyên theo miền đang chứng minh hiệu quả, tiết kiệm tài nguyên và phù hợp về mặt văn hóa.
2. Các sáng kiến AI chủ quyền đang triển khai trên thế giới như thế nào?
Các quốc gia đang tăng tốc triển khai chương trình AI chủ quyền nhằm bảo đảm năng lực tính toán (compute), nhân tài, dữ liệu và quyền tự chủ chiến lược. Điều này được thực hiện thông qua các khoản đầu tư công quy mô lớn và những sáng kiến tập trung. Để làm rõ bức tranh, các sáng kiến dưới đây được nhóm theo từng quốc gia, nhằm làm nổi bật các trụ cột chiến lược, cam kết tài chính và ưu tiên hạ tầng giúp hình thành năng lực AI chủ quyền.
2.1 Vương quốc Anh
Vương quốc Anh đang củng cố lợi thế AI chủ quyền thông qua việc thành lập Đơn vị AI Chủ quyền trực thuộc Bộ Khoa học, Đổi mới và Công nghệ, cùng gói tài trợ chiến lược lên tới 500 triệu bảng Anh nhằm tăng cường năng lực trong nước. Đơn vị này tập trung vào đầu tư, hạ tầng và hợp tác để định vị Anh như một đối tác ưu tiên trong AI tiên phong.
- Tài trợ chiến lược: tối đa 500 triệu bảng Anh để củng cố năng lực AI nội địa.
- Sứ mệnh ba trụ cột: đầu tư vào nhà vô địch quốc gia; xây dựng dữ liệu, compute và nhân tài; định vị Anh là đối tác ưu tiên cho các nhà cung cấp AI tiên phong.
- Compute cho nghiên cứu: AIRR mở rộng quyền tiếp cận cho sinh học, vật liệu và AI hiện thân.
2.2 Ấn Độ
Ấn Độ theo đuổi AI chủ quyền như một trụ cột của tự chủ công nghệ, lãnh đạo kinh tế và đổi mới bản địa, với trọng tâm là IndiaAI Mission. Sáng kiến này tập trung mở rộng năng lực compute quốc gia, hỗ trợ start-up và giới nghiên cứu trong nước, đồng thời thúc đẩy các ứng dụng AI “Make in India”. Dự kiến đến năm 2025, Ấn Độ, đạt hơn 38.000 GPU, tạo nền tảng vững chắc cho chủ quyền AI và tăng trưởng hệ sinh thái nội địa.
- Mục tiêu compute quốc gia: vượt 38.000 GPU vào năm 2025.
- Đối tượng thụ hưởng: start-up và nhà nghiên cứu trong nước.
- Định hướng chiến lược: lãnh đạo kinh tế, tự chủ công nghệ và đổi mới bản địa.
2.3 Singapore
Singapore đang triển khai kế hoạch 5 năm (2024–2029) với tổng cam kết trên 1 tỷ SGD, trong đó 500 triệu SGD dành riêng cho năng lực tính toán hiệu năng cao. Cách tiếp cận này bảo đảm quyền tiếp cận nội địa với chip và hạ tầng tiên tiến, tạo điều kiện cho phát triển các mô hình AI tiên phong trong nước. Do đó, khả năng tiếp cận compute trở thành trụ cột trung tâm trong chiến lược AI chủ quyền của Singapore.
- Cam kết 5 năm (2024–2029): trên 1 tỷ SGD
- Compute hiệu năng cao: 500 triệu SGD cho phần cứng tiên tiến.
- Mục tiêu: bảo đảm tiếp cận nội địa với chip và hạ tầng cho các mô hình tiên phong.
2.4 Việt Nam
Việt Nam đang theo đuổi chiến lược AI theo hướng thích ứng và bản địa hóa, nhấn mạnh khả năng chống chịu, chủ quyền dữ liệu và độc lập số, kế thừa từ Chiến lược AI Quốc gia 2021. Chính phủ đặt mục tiêu đưa Việt Nam vào top 50 quốc gia về AI vào năm 2030 và ước tính AI có thể đóng góp tới 130 tỷ USD cho nền kinh tế vào năm 2040. Song song đó, sáng kiến “Make in Vietnam” thúc đẩy các giải pháp AI nội địa trong chatbot, nhận diện khuôn mặt và đô thị thông minh, qua đó hướng tới một nền kinh tế số tự chủ, bảo vệ dữ liệu quốc gia và nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn.
- Tham vọng: top 50 AI vào năm 2030; đóng góp AI lên tới 130 tỷ USD vào năm 2040.
- Hạ tầng: Chiến lược Hạ tầng Số (2025) và các trung tâm dữ liệu AI đạt chuẩn xanh.
- Đổi mới: “Make in Vietnam” cho chatbot, nhận diện khuôn mặt, đô thị thông minh.
3. Những thách thức hiện nay của AI chủ quyền là gì?
Nỗ lực xây dựng AI chủ quyền đặt ra đồng thời các thách thức chiến lược và vận hành, buộc các quốc gia phải cân bằng giữa tự chủ và hội nhập toàn cầu. Vì vậy, nhiều nước lựa chọn mô hình lai, kết hợp kiểm soát quốc gia với hợp tác quốc tế, dù khi mở rộng quy mô vẫn đối mặt các hạn chế về hạ tầng, năng lượng và mức độ sẵn sàng của tổ chức.
AI chủ quyền không có một khuôn mẫu chung, mà phát triển qua những đánh đổi giữa quyền tự chủ và khả năng tương tác. Việc phân tích theo mô hình chiến lược và giới hạn quy mô giúp làm rõ mối quan hệ giữa hợp tác quốc tế và năng lực AI quốc gia.
-
Mô hình chiến lược và hợp tác
Dù độc lập hoàn toàn vẫn là mục tiêu của một số quốc gia, phần lớn đang lựa chọn mô hình lai, kết hợp giám sát quốc gia với chia sẻ tài nguyên và tiêu chuẩn. Cách tiếp cận này cho phép dùng chung hạ tầng compute, khung quản trị liên bang và các mô hình huấn luyện sẵn, giúp đạt mức chủ quyền nhất định với chi phí thấp hơn. Các sáng kiến như Sovereign-AI.org đóng vai trò kết nối và thúc đẩy chia sẻ nguồn lực. Nhờ đó, mô hình liên kết/liên bang giúp các quốc gia giữ quyền kiểm soát các năng lực AI cốt lõi, đồng thời tận dụng đổi mới và khả năng tương tác toàn cầu.
-
Hạ tầng, năng lượng và mức độ sẵn sàng của tổ chức
Đạt được AI chủ quyền ở quy mô lớn phụ thuộc vào việc xây dựng và vận hành các trung tâm dữ liệu bản địa—điều quan trọng và khó khăn không kém việc phát triển mô hình. Khi 79% lãnh đạo doanh nghiệp tại Mỹ dự báo AI có thể làm nhu cầu điện tăng tới 30 lần, các vấn đề về năng lực lưới điện và tính bền vững trở thành ưu tiên hàng đầu; đồng thời, các tổ chức buộc phải thích ứng về quản trị và vận hành để theo kịp yêu cầu mới.
Tìm hiểu thêm: Dữ liệu tổng hợp (Synthetic Data): Bước ngoặt chiến lược của trí tuệ nhân tạo
Liên hệ ngay hôm nay!
Bạn đang tìm kiếm một giải pháp quản lý khu công nghiệp và đô thị thông minh toàn diện ?
Liên hệ với VNTT ngay hôm nay để được Demo và tư vấn triển khai miễn phí !
—————————–
Công ty CP Công nghệ & Truyền thông Việt Nam (VNTT)
– Địa chỉ: Tầng 16, Toà nhà WTC Tower , Số 1, Đường Hùng Vương, Phường Bình Dương, Thành phố Hồ Chí Minh.
– Hotline: 1800 9400 – 0274 222 0222
– Email: marketing@vntt.com.vn
– Facebook: https://facebook.com/eDatacenterVNTT
– Zalo OA: https://zalo.me/edatacentervntt
