Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã dịch chuyển công tác kiểm soát xả thải từ hậu kiểm định kỳ sang giám sát liên tục theo thời gian thực. Mốc 31/12/2024 khép lại lộ trình lắp đặt dành cho các cơ sở đang hoạt động. Từ ngày 01/01/2025, dự án đầu tư thuộc diện bắt buộc phải hoàn tất hệ thống trước khi vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải.
Vì vậy, quan trắc nước thải tự động không còn là hạng mục có thể trì hoãn. Bài viết làm rõ ba nội dung doanh nghiệp quan tâm nhất: đối tượng bắt buộc, thông số cần quan trắc và yêu cầu đối với hạ tầng truyền nhận dữ liệu.
1. Đối tượng nào bắt buộc phải lắp đặt trạm quan trắc nước thải tự động?
Theo Điều 111 Luật Bảo vệ môi trường 2020 phân định hai nhóm đối tượng. Nhóm thứ nhất phải quan trắc nước thải tự động, liên tục, bao gồm:
- Khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung và cụm công nghiệp có xả nước thải ra môi trường
- Dự án đầu tư, cơ sở thuộc loại hình có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, với lưu lượng xả nước thải từ mức trung bình trở lên
- Dự án đầu tư, cơ sở không thuộc loại hình có nguy cơ gây ô nhiễm, nhưng có lưu lượng xả nước thải lớn
Nhóm thứ hai phải quan trắc định kỳ, gồm khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp và các cơ sở có lưu lượng xả nước thải lớn.
Như vậy, nghĩa vụ được xác định bằng hai yếu tố kết hợp là loại hình sản xuất và lưu lượng xả thải thực tế. Cùng mức 600 m³/ngày, một cơ sở dệt nhuộm thuộc diện bắt buộc, còn một cơ sở lắp ráp cơ khí lại được lựa chọn hình thức quan trắc.
Ngoài ra, một số trường hợp được loại trừ khỏi nghĩa vụ này. Đáng chú ý nhất là cơ sở đấu nối vào hệ thống xử lý nước thải tập trung của khu công nghiệp. Danh sách loại trừ được nêu tại khoản 2 Điều 97 Nghị định 08/2022/NĐ-CP, đã sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 05/2025/NĐ-CP và Nghị định 48/2026/NĐ-CP.
2. Các thông số quan trắc nước thải tự động phổ biến
Danh mục thông số phụ thuộc vào đặc thù ngành nghề và nội dung đã được phê duyệt trong báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc giấy phép môi trường. Tuy nhiên, nhóm thông số cơ bản theo Cột 3 Phụ lục XXVIII Nghị định 08/2022/NĐ-CP thường gồm:
- Lưu lượng nước thải đầu vào và đầu ra
- Nhiệt độ và pH
- TSS, tức tổng chất rắn lơ lửng
- COD, tức nhu cầu oxy hóa học, hoặc TOC
- NH₄⁺
Bên cạnh thiết bị đo, trạm quan trắc còn phải có camera theo dõi và thiết bị lấy mẫu tự động. Riêng dự án xả nước làm mát có sử dụng clo hoặc hóa chất khử trùng, với lưu lượng từ 1.000 m³/ngày trở lên, cần quan trắc lưu lượng, nhiệt độ và clo đối với nguồn nước làm mát đó.
Một mốc mới cần theo dõi là QCVN 40:2025/BTNMT, ban hành kèm Thông tư 06/2025/TT-BTNMT và có hiệu lực từ ngày 01/09/2025. Quy chuẩn mở rộng danh mục kiểm soát lên 61 thông số, đồng thời phân vùng xả thải thành ba cột A, B và C. Các cơ sở đang vận hành có lộ trình chuyển đổi đến hết ngày 31/12/2031.
3. Những yêu cầu kỹ thuật và pháp lý doanh nghiệp cần lưu ý
Về kỹ thuật, hệ thống quan trắc phải đáp ứng quy định tại Thông tư 10/2021/TT-BTNMT. Thiết bị datalogger cần được kiểm soát truy cập bằng tài khoản và mật khẩu, đồng thời các cổng kết nối phải được niêm phong. Camera giám sát phải quan sát rõ trong điều kiện ban đêm và có khả năng ghi hình theo lịch đặt trước.
Về truyền nhận dữ liệu, số liệu quan trắc phải được truyền trực tiếp, liên tục và ổn định đến cơ quan chuyên môn về bảo vệ môi trường cấp tỉnh, hiện nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường. Trường hợp đường truyền gián đoạn, cơ quan quản lý sẽ theo dõi và yêu cầu khắc phục theo quy định.
Mặt khác, doanh nghiệp cũng nhận được lợi ích cụ thể. Đối với các thông số đã quan trắc tự động, liên tục theo đúng quy định, cơ sở không phải thực hiện quan trắc định kỳ cho chính các thông số đó. Nhờ vậy, chi phí lấy mẫu, phân tích và nhân lực làm hồ sơ đều giảm đáng kể.
Ngược lại, hành vi không lắp đặt hệ thống hoặc lắp đặt thiếu thông số bắt buộc sẽ bị xử phạt theo Nghị định 45/2022/NĐ-CP. Khung phạt đối với tổ chức có thể lên tới hàng trăm triệu đồng, chưa kể các biện pháp khắc phục hậu quả đi kèm.
4. Giải pháp hạ tầng cho trạm quan trắc nước thải tự động từ VNTT
Để trạm quan trắc vận hành ổn định, doanh nghiệp cần đồng bộ thiết bị đo với hạ tầng kết nối, duy trì đường truyền về cơ quan quản lý và bảo đảm tính toàn vẹn của dữ liệu trong quá trình truyền nhận.
Là doanh nghiệp hạ tầng công nghệ thông tin và viễn thông, VNTT cung cấp hạ tầng CNTT, IoT, đường truyền và phần mềm giám sát cho trạm quan trắc, tập trung vào ba cấu phần:
- Tư vấn và thiết kế hạ tầng: Xây dựng kiến trúc CNTT và IoT đồng bộ, phù hợp với hiện trạng và nhu cầu vận hành của từng trạm.
- Cung cấp và lắp đặt phần cứng: Triển khai datalogger, tủ điều khiển, thiết bị kết nối và camera giám sát; tích hợp các biện pháp kiểm soát truy cập bằng tài khoản, niêm phong cổng kết nối và ghi hình trong điều kiện ban đêm.
- Triển khai phần mềm giám sát và truyền nhận dữ liệu: Giúp doanh nghiệp theo dõi số liệu trực quan, đồng thời truyền dữ liệu ổn định về cơ quan quản lý. Hệ thống mã hóa dữ liệu trên đường truyền, ghi nhật ký truy cập và không cho phép chỉnh sửa số liệu đã ghi nhận, bảo đảm tính toàn vẹn và khả năng truy xuất, đối chiếu dữ liệu.
Trong phạm vi triển khai này, VNTT đảm nhận hạ tầng công nghệ và kết nối dữ liệu. Công tác lấy mẫu và phân tích do đơn vị có giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường thực hiện.
Kết nối với VNTT ngay hôm nay
Doanh nghiệp đang cân nhắc phương án hạ tầng cho trạm quan trắc nước thải tự động? Quý doanh nghiệp vui lòng liên hệ qua hotline, email để đội ngũ kỹ sư VNTT tư vấn kiến trúc hệ thống theo hiện trạng từng nhà máy.
Nội dung trong bài mang tính tham khảo, cập nhật đến tháng 9/2026. Quy định về quan trắc nước thải đã có nhiều thay đổi trong năm 2025–2026; đề nghị đối chiếu văn bản hiện hành và nội dung giấy phép môi trường của từng cơ sở trước khi áp dụng.
—————————–
Công ty CP Công nghệ & Truyền thông Việt Nam (VNTT)
– Địa chỉ: Tầng 16, Toà nhà WTC Tower , Số 1, Đường Hùng Vương, Phường Bình Dương, Thành phố Hồ Chí Minh.
– Hotline: 1800 9400 – 0274 222 0222
– Email: marketing@vntt.com.vn
– Facebook: https://facebook.com/eDatacenterVNTT
– Zalo OA: https://zalo.me/1654516868936382648
